{"id":1,"date":"2026-02-26T16:02:08","date_gmt":"2026-02-26T16:02:08","guid":{"rendered":"http:\/\/talkingtorobot.com\/?p=1"},"modified":"2026-02-27T16:02:26","modified_gmt":"2026-02-27T16:02:26","slug":"peasant-and-locomotive","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/talkingtorobot.com\/pl\/2026\/02\/26\/chlop-i-lokomotywa\/","title":{"rendered":"Ch\u0142op i lokomotywa"},"content":{"rendered":"

W XIX wieku podczas budowy kolei warszawsko-wiede\u0144skiej w Polsce kr\u0105\u017cy\u0142a nast\u0119puj\u0105ca anegdota:<\/span><\/p>\n

\u201cIn\u017cynier z pasj\u0105 wyja\u015bnia\u0142 ch\u0142opu tajniki lokomotywy, t\u0142umacz\u0105c, jak podgrzewana woda zamienia si\u0119 w pot\u0119\u017cn\u0105 par\u0119, kt\u00f3ra pod ci\u015bnieniem napiera na t\u0142oki i wprawia w ruch stalowe ko\u0142a pojazdu. Wie\u015bniak s\u0142ucha\u0142 w wielkim skupieniu, potakuj\u0105c z uznaniem nad ka\u017cdym detalem mechanizmu. Gdy wyk\u0142ad dobieg\u0142 ko\u0144ca, ch\u0142op podrapa\u0142 si\u0119 po g\u0142owie i rzek\u0142 z namys\u0142em: Wszystko to, panie in\u017cynierze, m\u0105drze brzmi i rozumiem ju\u017c, jak ta para te wszystkie \u017celaziwa pcha… ale niech mi pan tylko powie: <\/span>gdzie w tym wszystkim siedzi ko\u0144?\u201d.<\/span><\/p>\n

Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie czu\u0142em si\u0119 widz\u0105c jak LLM nowej generacji sprawnie buduje kod programu komputerowego lub przeprowadzaj\u0105cego dow\u00f3d matematyczny.<\/span><\/p>\n

Jestem heavy userem AI.
\n<\/span>Mam maksymalny plan Claude Code: firmie Anthropic oddaj\u0119 ci\u0119\u017ckie pieni\u0105dze. W dodatku ten plan nie wystarcza i dosypuj\u0119 g\u0142odnemu systemowi pieni\u0119dzy poprzez r\u00f3\u017cne do\u0142adowania czy dodatkowy bud\u017cet za  u\u017cywanie API.
\n<\/span>Oczywi\u015bcie do tego dochodzi subskrypcja ChatGPT. Do tego jeszcze Manus od firmy Meta, kt\u00f3ry to nadmiernie si\u0119 rz\u0105dzi, ale jest dobry do tworzenia r\u00f3\u017cnorakich prototyp\u00f3w. 
\n<\/span>W swoim czasie wykupywa\u0142em tak\u017ce subskrypcje do r\u00f3\u017cnorakich AI graficznych z czego najs\u0142ynniejszym systemem kt\u00f3remu odda\u0142em swoje \u015brodki jest Midjourney.
\nZnajomo\u015b\u0107 tych narz\u0119dzi graficznych przyda\u0142a mi si\u0119 gdy zleca\u0142em projekt gdy planszowej i cz\u0119\u015b\u0107 grafik\u00f3w w pierwszym zachwycie AI przes\u0142a\u0142a mi pr\u00f3bki prac b\u0119d\u0105cych po prostu zupe\u0142nie niezawoalowanym efektem pracy Midjourney czy ChatGPT – dodam \u017ce nie dostali kontraktu.
\n<\/span>Niekt\u00f3rzy czytelnicy sprawni w operowaniu narz\u0119dziami AI z\u0142api\u0105 si\u0119 za g\u0142ow\u0119: po co p\u0142acisz tyle za te narz\u0119dzia??? Zainstaluj Cursor czy Openclaw – nie do\u015b\u0107 \u017ce darmowe to lepsze, ale w t\u0105 dyskusj\u0119 nie chc\u0119 dzi\u015b wchodzi\u0107.
\n<\/span>Do tego op\u0142aci\u0142em si\u0119 narz\u0119dziom chmurowym w rodzaju RunPod tak\u017ce HuggingFace gdzie instalowa\u0142em i testowa\u0142em r\u00f3\u017cnego rodzaju modele sztucznej inteligencji pracuj\u0105c nad prototypami system\u00f3w, kt\u00f3re oczywi\u015bcie maj\u0105 mi przynie\u015b\u0107 miliony. (Nie zarzuci\u0142em tej zbrodniczej inicjatywy i pracuj\u0119 nad 2 projektami). <\/span><\/p>\n

W dodatku nawet studiowa\u0142em cybernetyk\u0119! W dawnych czasach co prawda i nie sko\u0144czy\u0142em, ale g\u0142\u00f3wne koncepty si\u0119 nie zmieni\u0142y – teoria sieci neuronowych nie zmieni\u0142a si\u0119 od 40 lat! (Wyk\u0142ada\u0142 je uroczy rektor AGH: prof Ryszard Tadeusiewicz). Bardziej praktyczni wyk\u0142adowcy sztucznej inteligencji, gdy poda\u0142em wyczytany w Technice Wojskowej przyk\u0142ad \u017ce pocisk wystrzelony z samolotu rozpoznaje czy to ci\u0119\u017car\u00f3wka czy czo\u0142g, stwierdzali \u017ce oni nie odwa\u017cyliby si\u0119 stan\u0105\u0107 tam w okolicy. Og\u00f3lnie sieci neuronowe by\u0142y znane, ale nie dzia\u0142a\u0142y dobrze w wi\u0119kszo\u015bci zastosowa\u0144. I na lat co najmniej dwadzie\u015bica lat dziedzina przesta\u0142a by\u0107 \u201cmodna\u201d a\u017c do ogromnego wybuchu zastosowa\u0144, gor\u0105czki AI za spraw\u0105 Large Language Models, Stable Diffusion i pojawienia si\u0119 og\u00f3lnie znanych firm OpenAI czy Anthropic.<\/span><\/p>\n

(Sprawiedliwie trzeba te\u017c powiedzie\u0107 \u017ce Yuval Harrari pisa\u0142 o nadchodz\u0105cej pot\u0119\u017cnej rewolucji AI ju\u017c w 2018 ale jako\u015b trudno by\u0142o wtedy w to uwierzy\u0107).<\/span><\/p>\n

Do czego jednak zmierzam\u2026.
\n<\/span>Pomimo, \u017ce by\u0142em zaznajomiony z podstawowymi konceptami sztucznej inteligencjii tego \u017ce jestem jej intensywnym u\u017cytkownikiem to staj\u0119 przed pytaniem: 
\n<\/span>JAK TO MO\u017bLIWE \u017bE AI PRZEPROWADZA DOW\u00d3D MATEMATYCZNY, PISZE KOD, czy rozumie ironi\u0119 jak ten ch\u0142op przed lokomotyw\u0105. 
\n<\/span>No tak, wiem – robi si\u0119 map\u0119 znacze\u0144 s\u0142\u00f3w (embeddingi) i tu sie wpuszcza w kolejne warstwy sieci neuronowych i trenuje si\u0119 na gigantycznej masie tekst\u00f3w no i powinien wypa\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwy token ko\u0144cowy. Wszystko jasne? Jasne! TYLKO GDZIE JEST KO\u0143?
\n<\/span>No, jak to mo\u017cliwe \u017ce ta g\u0142upia sie\u0107 neuronowa t\u0142umaczy mi teori\u0119 wzgl\u0119dno\u015bci na przyk\u0142adach, wychwytuje \u017ce czego\u015b nie rozumiem i dodatkowo mi to obja\u015bnia!
\n<\/span>Bo jest to niby prosta maszynka matematyczna: wej\u015bcie: s\u0142owa , wyj\u015bcie : s\u0142owa a w \u015brodku maszynka do znajdowania najbardziej prawdopodobnego s\u0142owa nast\u0119pnego .
\n<\/span>Spotka\u0142em si\u0119 na przyk\u0142ad z takim t\u0142umaczeniem: \u201cmodel na wej\u015bciu otrzyma\u0142 odpowiednio du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 tekst\u00f3w matematycznych jako dane ucz\u0105ce liczon\u0105 w milionach stron\u201d.
\n<\/span>Przyznam \u017ce jest to dla mnie wyt\u0142umaczenie klasy: cz\u0142owiek sk\u0142ada si\u0119 z atom\u00f3w w\u0119gla, tlenu, wodoru itd. No i jest ich odpowiednio du\u017co, wi\u0119c powstaje cz\u0142owiek.
\n<\/span>Albo : sk\u0142ada si\u0119 z kom\u00f3rek o r\u00f3\u017cnych funkcjach. Jedne buduj\u0105 w\u0142osy, inne ko\u015bci a jeszcze inne tworz\u0105 krew (tu ju\u017c du\u017co lepiej).
\n<\/span>W tym wzorcu widzimy pewn\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107 – aby wyja\u015bni\u0107 z\u0142o\u017cony byt warto go opisywa\u0107 warstwami. \u015awietnie rozumiej\u0105 to architekci oprogramowania tworz\u0105c \u201cstosy technologiczne\u201d opisuj\u0105ce jak\u0105\u015b technologi\u0119.<\/span><\/p>\n


\n\"\"
\nStos protoko\u0142u TCP\/IP b\u0119d\u0105cego podstaw\u0105 komunikacji w internecie. P\u00f3\u017aniej si\u0119 przekonamy \u017ce ten rodzaj metodologii jest przydatny przy pr\u00f3bie zrozumienia jak AI operuje rozumieniem i j\u0119zykiem<\/span><\/i><\/p>\n

Id\u0105c tym tropem mo\u017cemy poczu\u0107, \u017ce zbli\u017camy si\u0119 do pe\u0142niejszego opisu rzeczywisto\u015bci gdy potrafimy opisa\u0107 warstwy ni\u017csze i wy\u017csze systemu. Nasze rozumienie b\u0119dzie du\u017co pe\u0142niejsze gdy opiszemy funkcje serca, jego elementy sk\u0142adowe, a tak\u017ce funkcje m\u00f3zgu: tu uk\u0142ad mowy, tu widzenie. Gdy uszkodzi si\u0119 ten fragment to cz\u0142owiek przestaje widzie\u0107 kolory. <\/span><\/p>\n

Przyznamy \u017ce ten opis umo\u017cliwia ZBLI\u017bENIE si\u0119 do pewnego rozumienia czym jest cz\u0142owiek. Czy jest to pe\u0142ne zrozumienie? Nie, ale na razie na nic lepszego chyba nas nie sta\u0107. Co\u015b wiemy, cho\u0107 wiemy \u017ce wi\u0119cej nie wiemy, ale mamy perspektywy \u017ce dowiemy si\u0119 wi\u0119cej.
\n<\/span>Tymczasem jak wygl\u0105da sprawa ze sztuczn\u0105 inteligencj\u0105?
\n<\/span>Dlaczego AI umie napisa\u0107 wiersz? No bo dali\u015bmy jej du\u017co wierszy do przeczytania i przeprowadzili\u015bmy trening odpowiedzi. Czy taka odpowied\u017a zadowoli\u0142aby nas gdyby chodzi\u0142o o cz\u0142owieka? Czemu jest dobrym kompozytorem? No bo posadzili\u015bmy go przy fortepianie i musia\u0142 20 lat na nim gra\u0107. 
\n<\/span>Mamy do czynienia z dwoma skrajnymi kategoriami wyt\u0142umaczenia czym jest Wielki Model J\u0119zykowy.
\n<\/span>Pierwsza deprecjonuj\u0105ca, operuj\u0105ca na analogii Chi\u0144skiego Pokoju, papugi czy prostego mno\u017cenia macierzy. W skr\u00f3cie analogia chi\u0144skiego pokoju powiada: gdy zamkniemy cz\u0142owieka nie m\u00f3wi\u0105cego po chi\u0144sku i na wej\u015bciu otrzyma on jaki\u015b chi\u0144ski znaczek a do drugiego okienka poda odpowiedni chi\u0144ski znaczek i zostanie nagrodzony za w\u0142a\u015bciw\u0105 odpowied\u017a, to nauczy si\u0119 podawa\u0107 odpowiednie chi\u0144skie litery we w\u0142a\u015bciwej kolejno\u015bci. B\u0119dzie on sprawia\u0142 w\u00f3wczas wra\u017cenie rozumienia tekstu o kt\u00f3rym nie ma on poj\u0119cia.<\/span><\/p>\n

Bardzo kusz\u0105ca analogia: bo wszak tak w\u0142a\u015bnie trenowana jest sie\u0107 neuronowa – dobra odpowied\u017a : nagroda! Z\u0142a odpowied\u017a: kara!.<\/span><\/p>\n

O tym dlaczego modele j\u0119zykowe nie s\u0105 Chi\u0144skim Pokojem – w nast\u0119pnej cz\u0119\u015bci.<\/span><\/p>\n

Analogia papugi: no skoro modele dosta\u0142y p\u00f3\u0142 internetu do uczenia si\u0119 to po prostu wyszukuj\u0105 odpowiedni fragment tekstu. Nie jest r\u00f3wnie\u017c prawid\u0142owa. O tym r\u00f3wnie\u017c zamierzam opowiedzie\u0107 w nast\u0119pnej cz\u0119\u015bci: dam tutaj tylko przyk\u0142ad – mo\u017cemy zainstalowa\u0107 sobie zupe\u0142nie sprawny model j\u0119zykowy na naszym laptopie. I to zupe\u0142nie niez\u0142y, na przyk\u0142ad: Mistral czy lepszy Mixtral . Albo Gemma. Nale\u017cy w tym celu \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 program Ollama i mo\u017cemy instalowa\u0107 lokalnie r\u00f3\u017cne modele j\u0119zykowe. No i co prawda trzeba mie\u0107 lepszy komputer, ale dobrej klasy model j\u0119zykowe zajmuje po prostu X gigabajt\u00f3w! Od kilku do stu kilkudziesi\u0119ciu. Ta sama sprawa jest z wielkimi modelami w rodzaju ChatGPT czy Claude – ich wielko\u015b\u0107 ko\u0144cowa stanowi u\u0142amek wielko\u015bci ca\u0142o\u015bci wiedzy zawartej w internecie. Nie jest mo\u017cliwe aby zawiera\u0142y one po prostu kalk\u0119 wiedzy. <\/span><\/p>\n

(Nawias 1: St\u0105d proste testy prowadzone przez niekt\u00f3re osoby: powiedz mi co jest na stronie 140 \u201cPana Tadeusza\u201d mog\u0105 si\u0119 nie powie\u015b\u0107. Czasami model mo\u017ce mie\u0107 t\u0119 informacj\u0119, a czasami wr\u0119cz mo\u017ce j\u0105 wyhalucynowa\u0107).<\/span><\/p>\n

(Nawias 2: Polecam zabaw\u0119 w Ollama z \u201cg\u0142upimi\u201d modelami. Oto rozmowa z modelem \u201cPhi\u201d:<\/span><\/p>\n